Kitap Hakkında
 

Önce Oyna: Unuttuğumuz İnovasyon Kasları benim için sadece bir kitap değil. Uzun yıllardır iş dünyasında gördüğüm, hissettiğim, ama belki de bir türlü tam adını koyamadığım bir meselenin ifadesi.

​

Kitabın ilk cümlelerinden biri şudur:

​

“Bu kitap bir çocuk kitabı değil. Ama bir çocukla başladı.”

​

Gerçekten de öyle.

​

Bu kitap bir çocuk kitabı değil. Bir ebeveynlik kitabı da değil. Ama oğlum Barlas’ı izlerken başladı.

​

Onu izlerken çok basit ama derin bir şey fark ettim.

​

Çocuklar, bizim iş dünyasında yıllardır eğitimlerde, atölyelerde, yönetim programlarında anlatmaya çalıştığımız birçok şeyi doğal olarak yapıyorlar.

​

Merak ediyorlar.
Soruyorlar.
Deniyorlar.
Bozuyorlar.
Yeniden kuruyorlar.
Hata yaptıklarında kişilik krizi yaşamıyorlar.
Bir şey çalışmadığında “ben başarısızım” demiyorlar.
Sadece tekrar deniyorlar.

​

Ve belki de en önemlisi:
Bir şeyi anlamak için önce onunla oynuyorlar.

​

Biz yetişkinler ise büyüdükçe başka bir şeye dönüşüyoruz.

​

Daha çok biliyoruz ama daha az deniyoruz.
Daha fazla analiz ediyoruz ama daha az temas ediyoruz.
Daha profesyonel görünüyoruz ama bazen daha az canlı oluyoruz.
Daha dikkatliyiz ama daha az meraklıyız.
Daha kontrollüyüz ama daha az yaratıcıyız.

​

Kitabın çıkış noktası biraz da bu çelişkiydi.

​

Yıllardır şirketlerle çalışıyorum. Çok farklı sektörlerde, çok farklı yöneticilerle, ekiplerle, kurumlarla bir araya geliyorum. Herkes inovasyon istiyor. Herkes çeviklik istiyor. Herkes yaratıcı, girişimci, cesur ekipler istiyor.

​

Ama aynı anda herkes hatasızlık istiyor.
Herkes kontrol istiyor.
Herkes öngörülebilirlik istiyor.
Herkes hızlı sonuç istiyor.
Herkes toplantının zamanında bitmesini istiyor.
Herkes soruların çok uzamamasını istiyor.

​

Ve o zaman insanın aklına şu soru geliyor:

​

Acaba bizim inovasyon sorunumuz gerçekten fikir eksikliği mi? Yoksa oyun alanı eksikliği mi?

​

Ben bu kitabı biraz bu soru için yazdım.

​

Çünkü bence birçok organizasyonda fikir var.
Yetenek var.
Bilgi var.
Deneyim var.
Metodoloji var.
Sunum var.
Strateji dokümanı var.
Yol haritası var.

​

Ama bazen merakın yaşayacağı alan yok.
Hatanın bilgiye dönüşeceği güven yok.
Oyunun denemeye izin veren hafifliği yok.
İnsanların “saçma olabilir ama bir bakalım” diyebileceği psikolojik alan yok.

​

İşte Önce Oyna tam bu noktadan doğdu.

​

Barlas benim için kitabın kahramanı değil. Daha çok bir mercek. Kitapta da bunu özellikle söylüyorum: Barlas bir istisna değil, bir mercek. Çünkü aslında her çocuk bu kaslarla doğuyor. Ama çok azı bu kasları koruyarak büyüyebiliyor. Biz yetişkinler çoğu zaman bu kasları “olgunluk”, “profesyonellik”, “ciddiyet” ve “doğru davranış” adına fark etmeden törpülüyoruz.  

​

Bu kitapta “inovasyon kasları” derken kastettiğim şey tam olarak bu.

​

Merak bir kas.
Hata toleransı bir kas.
Oyun bir kas.
Gözlem bir kas.
Basitleştirme bir kas.
Sınırları sorgulamak bir kas.
Yatay düşünce bir kas.
Enerjiyi korumak bir kas.
Ve bu kasların kurum içinde yaşayabilmesi için yönetişim de bir kas.

​

Kitap 12 bölümden oluşuyor ve her bölüm bu kaslardan birine bakıyor: Merak, hata toleransı, oyun, gözlem disiplini, kopukluk, basitleştirme, sistem, sınır, enerji, yatay düşünce, yönetişim ve entegrasyon.  

​

Ama şunu özellikle söylemek isterim:

​

Bu kitap “hadi herkes daha yaratıcı olsun” kitabı değil.

​

Çünkü ben artık bu cümlenin tek başına pek işe yaramadığına inanıyorum.

​

İnsanlara “yaratıcı olun” demek kolay.
“Cesur olun” demek kolay.
“Risk alın” demek kolay.
“Fail fast” demek kolay.
“İnovatif düşünün” demek kolay.

​

Zor olan şu sorularla yüzleşmek:

​

Ben yönetici olarak hangi soruları erken kapatıyorum?
Ekibimde hata olduğunda gerçekten öğrenmeye mi bakıyorum, yoksa itibar güvenliğine mi?
Toplantılarımda insanlar gerçekten merak edebiliyor mu, yoksa sadece doğru zamanda doğru şeyi mi söylüyor?
Bizim kurumda oyun alanı var mı, yoksa herkes ciddi görünmek için mi enerji harcıyor?
Bir fikrin ilk hâlinin zayıf olmasına izin veriyor muyuz?
Yoksa her şeyi sunuma hazır, savunulabilir, paketlenmiş ve güvenli hâle gelince mi konuşabiliyoruz?

​

İşte kitap biraz bu aynayı tutmaya çalışıyor.

​

Bu yüzden “Önce Oyna” başlığını çok önemsiyorum.

​

Çünkü oyun kelimesi iş dünyasında bazen yanlış anlaşılıyor. Oyun deyince sanki ciddiyetsizlik, hafiflik, çocukluk, oyalanma gibi algılanabiliyor.

​

Ama benim bu kitapta savunduğum şey şu:

​

Oyun ciddiyetin karşıtı değil. Oyun, öğrenmenin en doğal formu.

​

Bir çocuk oyun oynarken aslında hipotez kuruyor.
Test ediyor.
Geri bildirim alıyor.
Bozuyor.
Yeniden deniyor.
Bağlam değişince yöntem değiştiriyor.
Sonuçtan çok keşifle ilgileniyor.

​

Biz yetişkinler buna başka isimler veriyoruz:
Design thinking diyoruz.
MVP diyoruz.
Prototipleme diyoruz.
Agile diyoruz.
Deney kültürü diyoruz.

​

Çocuk ise sadece oynuyor.

​

Kitapta Barlas’ın oyunla ilişkisini anlatırken benim için çok önemli bir gözlem var: Oyun onun için bir sınav değil, bir keşif alanı. Bir şeyi bozduğunda vazgeçmiş olmuyor; başka bir ihtimali açıyor. Bir şey olmadığında oyun bitmiyor; oyun derinleşiyor.  

​

Bence bizim iş dünyasında unuttuğumuz şeylerden biri bu.

​

Bir şey çalışmadığında çok hızlı utanıyoruz.
Çok hızlı savunmaya geçiyoruz.
Çok hızlı açıklama yapıyoruz.
Çok hızlı yeni kural koyuyoruz.
Çok hızlı kapatıyoruz.

​

Oysa inovasyon bazen kapatmakla değil, biraz daha açık tutabilmekle başlıyor.

​

Bir soruyu biraz daha taşıyabilmekle.
Bir hataya biraz daha bakabilmekle.
Bir fikrin ilk kötü hâline biraz daha tahammül edebilmekle.
Bir oyunun hemen sonuca bağlanmamasına izin verebilmekle.

​

Benim için kitabın en temel önermesi şu:

​

İnovasyon bazen yeni cevaplar bulmak değildir; erken kapattığımız sorulara geri dönebilmektir.

​

Çünkü büyüdükçe sadece bilgi kazanmıyoruz. Aynı zamanda bazı şeyleri de kaybediyoruz.

​

Soruyla kalma sabrını kaybediyoruz.
Hata yapınca hafif kalabilme becerisini kaybediyoruz.
Gözlem yapmadan karar vermeme disiplinini kaybediyoruz.
Fazlalığı atma cesaretini kaybediyoruz.
Kuralların amacını sorma refleksini kaybediyoruz.
Enerjimizi koruma hakkımızı kaybediyoruz.

​

Ve sonra bir gün organizasyonlarda şunu duyuyoruz:

​

“İnovasyon yok.”
“İnsanlar fikir üretmiyor.”
“Ekipler yeterince cesur değil.”
“Yeni nesil sorumluluk almıyor.”
“Kimse risk almak istemiyor.”

​

Ben kitapta biraz şunu sormaya çalışıyorum:

​

Peki biz bu insanların merakını ne zaman susturduk?
Hatalarını ne zaman pahalı hâle getirdik?
Oyun alanlarını ne zaman kapattık?
Ciddiyeti ne zaman değer zannettik?
Profesyonelliği ne zaman canlılığın önüne koyduk?

​

Çünkü bazen sorun insanlarda değildir.
Zemin donmuştur.

​

Ve donmuş bir kas güçsüz değildir.
Sadece unutulmuştur.

​

Kitabın ilk kısmında da buna benzer bir duygu var: Merak sessizce çekilir, hata kişisel riske dönüşür, oyun ciddiyetsizlik sayılır, gözlem aceleye yenilir ve biz buna olgunluk deriz.  

​

Ben bu kitabı biraz o “olgunluk” dediğimiz şeyin içini yeniden açmak için yazdım.

​

Çünkü belki de fazla erken ağırlaştık.
Fazla erken ciddileştik.
Fazla erken doğru cevap vermeye başladık.
Fazla erken hata yapmamaya şartlandık.
Fazla erken “böyle yapılır”ı kabul ettik.

​

Oysa bugün ihtiyacımız olan şey, daha çok ağırlaşmak değil.
Daha çok canlı kalmak.

​

Burada “canlılık” kelimesini özellikle kullanıyorum.

​

Çünkü inovasyon sadece zeka meselesi değil.
Sadece teknoloji meselesi değil.
Sadece bütçe meselesi değil.
Sadece strateji meselesi değil.

​

İnovasyon biraz da canlılık meselesi.

​

Bir ekip hâlâ merak edebiliyor mu?
Bir lider hâlâ “bilmiyorum” diyebiliyor mu?
Bir kurum hâlâ küçük denemelere alan açabiliyor mu?
Bir fikir ilk hâlinde kusurlu olduğunda hemen öldürülmüyor mu?
Bir hata olduğunda insanlar saklanmak yerine öğrenmeye gelebiliyor mu?

​

Bu soruların cevabı evetse, orada inovasyon ihtimali vardır.

​

Hayırsa, dünyanın en iyi modeli de gelse, en iyi danışmanlık raporu da yazılsa, en havalı strateji de çizilse, bir süre sonra sistem yine eski davranışına döner.

​

Bu yüzden kitap bir “daha fazla şey yapalım” çağrısı değil.

​

Hatta tam tersine, bazen daha az şey yapmayı öneriyor.

​

Daha az kontrol.
Daha az erken yargı.
Daha az gereksiz ciddiyet.
Daha az savunma.
Daha az fazlalık.
Daha az “bizde böyle yapılır.”

​

Ve daha çok merak.
Daha çok deneme.
Daha çok gözlem.
Daha çok basitlik.
Daha çok oyun alanı.
Daha çok öğrenme cesareti.

​

Bu kitabın benim için kişisel tarafı da çok güçlü.

​

Çünkü bir yandan iş dünyasına bakıyor, evet. Ama diğer yandan bana da bakıyor.

​

Ben de bazen fazla hızlı cevap verdim.
Ben de bazen soruları erken kapattım.
Ben de bazen ciddiyeti değer zannettim.
Ben de bazen hata karşısında önce düzeltmeye koştum, anlamaya değil.
Ben de bazen oyun alanını korumak yerine sonucu hızlandırmaya çalıştım.

​

O yüzden bu kitap dışarıdan yazılmış bir nasihat değil. Benim de kendime tuttuğum bir ayna.

​

Barlas bana yeni bir teori öğretmedi.
Sadece unuttuğum bir hâli hatırlattı.

​

Bir şeyi ilk kez görür gibi bakmayı.
Cevabı bilmemenin dünyanın sonu olmadığını.
Yanlışın bazen bilgi olduğunu.
Oyunun bazen en ciddi öğrenme biçimi olduğunu.
Ve en önemlisi, insanın öğrenmek için önce biraz hafiflemesi gerektiğini.

​

Önce oyna. Çünkü bazen en ciddi başlangıç, en hafif adımla gelir.